Anatomie en functie van de voet

De voeten zijn een zeer complex onderdeel van ons lichaam, die ervoor zorgen dat je kan staan, wandelen, lopen, springen,… Tijdens deze activiteiten zorgt de voet voor schokdemping en stabiliteit.

De voet valt onder te verdelen in drie grote delen (voorvoet, middenvoet en achtervoet), die elk hun eigen functie hebben. 

• Voorvoet: bestaat uit 5 middenvoetsbeentjes (metatarsalen) en de teenbotjes (falangen). De voorvoet zorgt voor het afzetten tijdens het stappen

• Middenvoet: bestaat uit de voetwortelbeenderen en is verantwoordelijk voor het steunmechanisme. Het bestaat uit botjes die samen een boogvormig gewelf vormen. De wisselwerking tussen verschillende pezen en de gewrichten van dit gewelf zorgen voor extra steun en schokdemping tijdens het stappen.

• Achtervoet: bestaat uit het sprongbeen en het hielbeen. Dit speelt een belangrijke rol bij het draaien van de voet en de schokdemping. De achtervoet speelt ook een rol bij de adaptatie van de voet op de ondergrond.

Onderling zijn deze delen nauwkeurig op elkaar afgestemd om een goede functie te vrijwaren. Bij een afwijking ter hoogte van een van de onderdelen kan dit complexe mechanisme verstoord raken en zodus klachten veroorzaken.

Hielspoor of fasciitis plantaris?

Hielspoor

Een botaangroei (doornvormige verkalking) onder het hielbeen ter hoogte van de aanhechting van het peesblad wordt een hielspoor genoemd. De aanwezigheid van dergelijke botaanwas hoeft niet noodzakelijk te leiden tot het ontstaan van pijnklachten. Onderzoek heeft immers aangetoond dat bij een groot deel van de volwassen bevolking een dergelijk aangroeisel aanwezig is, zonder dat deze hiervan hinder ondervinden.
Hevige, stekende, aanhoudende pijn onder de hiel wordt kortweg aangeduid met het begrip ‘hielspoor’. Deze benaming wordt beter begrepen dan de werkelijke naam: ‘fasciitis plantaris’. 

Fasciitis plantaris

Fasciitis plantaris is een ontsteking van het peesblad onder de voetzool, meestal ter hoogte van de aanhechting op het hielbeen.

Wanneer je voet op de grond staat, draagt de fascia plantaris het volledige lichaamsgewicht. Door dit gewicht wordt de fascia plantaris uitgerokken. Hierdoor kunnen kleine scheurtjes ontstaan ter hoogte van het aanhechtingspunt met het hielbeen. Normaalgezien zorgt het lichaam zelf voor herstel van deze scheurtjes. Bij overbelasting kunnen kleine scheurtjes ontstaan die niet vanzelf herstellen. Dit lokt een lokale ontstekingsreactie uit die de specifieke klachten veroorzaakt.

Oorzaken

Een specifieke oorzaak is niet gekend. Een aantal factoren spelen een rol:

• Overbelasting vanwege loopsporten, maar ook ten gevolge van langdurig staan en lopen tijdens het werk.
• statiekproblemen van de voet zoals bij platvoeten of holvoeten.
• dragen van schoenen met hoge hakken.
• Overgewicht.
• strakke/verkorte kuitspieren (Achillespees)
• leeftijd

Symptomen

Stekende pijn, meestal onder de hiel. Deze pijn is het meest uitgesproken ’s morgens of na lang zitten. Na een tijdje stappen kan de pijn afnemen en veranderen in een doffe pijn. Soms breidt de pijn zich uit naar het voetgewelf. De pijn is niet alle dagen even heftig, dus hielpijn kan de ene dag erger zijn dan de andere.

Veel mensen met hielspoor hebben strakke kuitspieren. Gespannen kuiten zijn op zich niet pijnlijk, maar het is een bijdragende factor.

Diagnose

De diagnose van fasciitis plantaris is klinisch, dat wil zeggen dat er niet noodzakelijk technische onderzoeken (radiografie) dienen te gebeuren om tot de diagnose te komen. Soms wordt er een radiografie, echografie. of MRI genomen om onderliggende oorzaken of andere afwijkingen op te sporen. 

Behandeling

• Niet-operatief:

Initiële therapie is gericht op het verminderen van de ontsteking. Dit kan gebeuren door ijs te leggen op de pijnlijke zone. Verder kan gedurende een korte periode een ontstekingsremmer (NSAID) worden voorgeschreven.
Een aangepaste orthopedische steunzool op maat kan hier aanvullend bij helpen. Door de steunzool wordt deze overbelasting van het peesblad gereduceerd. De zool zorgt ervoor dat de fascia tijdens het stappen goed ondersteund wordt. Bijkomend kan een statiekprobleem van de voet (holvoet/platvoet) gecorrigeerd worden.

De behandeling op lange termijn bestaat uit specifieke stretchoefeningen. (zie verder)

Indien de pijn blijft volharden, desondanks steunzolen en (langdurige) oefentherapie, kan je opteren voor een infiltratie met cortisone. Cortisone is een krachtig ontstekingsremmend product. Het product wordt met een spuitje rechtstreeks ingespoten ter hoogte van de fascia plantaris. In sommige gevallen kan deze infiltratie meerdere malen worden gegeven. Meestal worden niet meer dan 3 infiltraties gegeven voor de behandeling van hielspoor.

ESWT of extra corporal shock wave therapy, kortweg shockwave genoemd, is een niet invasieve (d.w.z. zonder inspuitingen of operatie) methode die enkel gebruikt wordt als andere behandelingsmogelijkheden weinig resultaat geven. Door middel van schokgolven worden verkalkingen verbrijzeld en ontstekingen genezen.

De laatste jaren is er meer en meer wetenschappelijk bewijs dat een PRP -behandeling soelaas kan bieden bij een hardnekkig fasciitis plantaris. Desondanks dit bewijs is er nog geen terugbetaling voor deze behandeling. De kostprijs varieert van 90 tot 250 euro.

• Operatief:

Voor de behandeling van een hielspoor is zelden chirurgie aangewezen. Slechts bij een zeer hardnekkig hielspoor met hevige pijnklachten, kan een operatie nodig zijn. Hierbij wordt het peesblad deels losgemaakt om de druk te reduceren. Soms wordt ook een stukje bot verwijderd en/of de druk op de zenuw ter hoogte van de hiel gereduceerd (tarsal tunnel release).

Oefeningen/stretching

De oefeningen hebben als doel om het peesblad uit te rekken (stretchen). Het is zeer belangrijk om deze oefeningen regelmatig te doen om een goed resultaat te bekomen. Soms kan kinesitherapie worden voorgeschreven om je deze oefeningen correct aan te leren en helpen uitvoeren.